Na pierwszy rzut oka AKU-CYKLER może wydawać się dość prostym urządzeniem. Jego zadaniem jest przecież naprzemienne rozładowywanie i ładowanie akumulatora. W rzeczywistości za tym pozornie nieskomplikowanym procesem kryje się znacznie więcej.
Projektując AKU-CYKLER, chciałem stworzyć urządzenie, które nie tylko automatycznie przeprowadzi wielokrotne cykle ładowania i rozładowania, ale również będzie kontrolować przebieg całego procesu, analizować wyniki pomiarów i dokumentować zachowanie badanego akumulatora.
Sterownik musi na bieżąco kontrolować wiele parametrów, pilnować warunków przejścia pomiędzy poszczególnymi etapami, obliczać pojemność i energię, zapamiętywać minimalne napięcie oraz rejestrować wyniki na karcie SD.
Zanim jednak przejdę do szczegółowego opisu działania urządzenia, warto opowiedzieć, jak właściwie powstał AKU-CYKLER i jak zmieniał się na przestrzeni kolejnych wersji programu.
Jak rozwijał się projekt AKU-CYKLER?
Nie od razu planowałem budowę tak rozbudowanego urządzenia. Początkowo chodziło przede wszystkim o zautomatyzowanie powtarzalnego procesu ładowania i rozładowania akumulatora. Szybko jednak okazało się, że samo przełączanie pomiędzy tymi dwoma stanami to zdecydowanie za mało.
Chciałem mieć możliwość prowadzenia długotrwałych testów bez konieczności ciągłego pilnowania urządzenia, a jednocześnie gromadzić dane, które później pozwolą mi ocenić zachowanie badanego akumulatora.
Dlatego projekt rozwijałem etapami. Każda kolejna wersja wnosiła coś nowego, a niektóre rozwiązania powstawały dopiero wtedy, gdy podczas testów pojawiała się konkretna potrzeba.
Od prostego sterownika do automatycznego testera – V0.1 i V0.2
Początki były stosunkowo skromne. Pierwsza wersja programu, oznaczona jako V0.1, realizowała podstawowe zadania: sterowanie przekaźnikami, odczyt parametrów elektrycznych i kontrolę procesu ładowania oraz rozładowania.
Podstawą pomiarową został miernik PZEM-017 komunikujący się z Arduino przez interfejs RS485 i protokół Modbus RTU.
Bardzo szybko rozbudowałem jednak logikę programu. W wersji V0.2 pojawił się podział na dwa rodzaje testów: CYCLIC i ACCEPTANCE. Dodałem również stany PAUSE i STOP, liczniki pojemności oraz energii, pomiar czasu poszczególnych faz i zapamiętywanie minimalnego napięcia Umin.
Istotne było także odpowiednie sterowanie przekaźnikami. Nie chciałem dopuścić do sytuacji, w której ładowarka i obciążenie zostaną załączone jednocześnie. Dlatego przy każdej zmianie trybu program najpierw wyłącza oba przekaźniki, odczekuje chwilę, a dopiero później załącza właściwy obwód.
W tym momencie zaczęła powstawać właściwa logika całego testera.
Pojawia się wyświetlacz – V0.3
Kolejnym naturalnym krokiem było dodanie wyświetlacza LCD 20×4.
Nie chciałem, aby do kontrolowania urządzenia potrzebny był komputer. Zależało mi na tym, żeby najważniejsze parametry były dostępne bezpośrednio na obudowie testera.
Na wyświetlaczu pojawiły się informacje o napięciu, prądzie, pojemności, energii i czasie trwania poszczególnych etapów.
Przy okazji musiałem rozwiązać problem migotania ekranu. Początkowo odświeżanie całych linii powodowało nieprzyjemny efekt wizualny. Ostatecznie zmieniłem sposób aktualizacji wyświetlacza tak, aby poszczególne wartości były nadpisywane bez niepotrzebnego czyszczenia całego ekranu.
Niby drobiazg, ale przy wielogodzinnej pracy urządzenia ma to znaczenie.
Kontrola temperatury – V0.4
Podczas długotrwałych testów nie można ignorować temperatury. Dotyczy to zarówno samego akumulatora, jak i warunków, w jakich przeprowadzane są pomiary.
Dlatego w kolejnej wersji dodałem czujnik DS18B20.
Odczyt temperatury został zintegrowany z główną pętlą programu. Nie chciałem, aby pomiar blokował pozostałe zadania, dlatego czujnik jest odczytywany okresowo, mniej więcej co 60 sekund.
Temperatura pojawiła się na wyświetlaczu i została uwzględniona w dalszej rozbudowie systemu rejestrowania danych.
Dwa rodzaje testów i wybór bocznika – V0.5
W tej wersji projekt zaczął nabierać znacznie bardziej uniwersalnego charakteru.
Dodałem dwa przełączniki konfiguracyjne, dzięki którym mogę wybrać rodzaj testu oraz zakres zastosowanego bocznika pomiarowego.
Pierwszy przełącznik wybiera CYCLIC lub ACCEPTANCE, drugi zakres 50 A albo 100 A.
Rozbudowałem również parametry obu procedur. W teście cyklicznym przyjąłem rozładowanie prądem 0,30C i ładowanie prądem 0,20C. W teście akceptacji rozładowanie odbywa się prądem 0,10C, a zakończenie ładowania następuje po spadku prądu poniżej 0,02C pojemności odniesienia.
Wprowadziłem także odpowiednie przeliczniki pomiarowe zależne od zastosowanego bocznika.
Od tej chwili urządzenie mogło realizować dwie różne procedury bez konieczności zmiany programu czy ingerowania w kod.
Pamięć urządzenia i historia wyników – V0.6, V0.7 i V0.8
Wraz z rozwojem projektu coraz większe znaczenie zaczęła mieć karta SD.
Chciałem, aby urządzenie potrafiło zachować ciągłość numeracji cykli nawet po wyłączeniu zasilania. Nie chciałem też tracić wyników wcześniejszych pomiarów.
Dlatego wprowadziłem mechanizm przeglądania plików na karcie SD i odtwarzania numeracji na podstawie istniejących plików CYKL_XXX.CSV.
Kolejnym krokiem było odczytywanie historii minimalnego napięcia Umin z pliku zbiorczego SUMMARY.CSV.
Nie obyło się bez problemów. Podczas prac nad V0.8 pojawiły się między innymi trudności związane z obsługą nazw plików w bibliotece SD. Trzeba było zmienić sposób ich identyfikowania, ponieważ zastosowana biblioteka nie udostępniała funkcji getName(), którą początkowo chciałem wykorzystać.
W tym samym okresie dopracowałem również organizację przerw pomiędzy poszczególnymi fazami. Ostatecznie przyjąłem dwie różne pauzy: pięć minut po rozładowaniu oraz dłuższą przerwę po ładowaniu, przeznaczoną na stabilizację parametrów akumulatora.
Dopieszczanie szczegółów – V0.9
Wersja V0.9 była przede wszystkim czasem porządkowania i dopracowywania istniejących rozwiązań.
Skupiłem się na wyświetlaczu LCD, poprawnym formatowaniu wartości i czytelności prezentowanych danych. Zależało mi na tym, aby nawet przy zmieniających się wartościach wszystkie informacje były wyświetlane prawidłowo i bez pozostawiania niepotrzebnych znaków.
Nie chciałem przy tej okazji ingerować w sprawdzoną już logikę sterowania.
Po wprowadzonych poprawkach V0.9 została poddana długotrwałym testom i uznałem ją za stabilną wersję programu.
V1.0 – kolejny krok w stronę dokładniejszej analizy
Przygotowując V1.0, nie chciałem przebudowywać sprawdzonego mechanizmu sterowania. Zamiast tego skupiłem się na rozbudowie rejestrowania danych.
Podczas wcześniejszych testów zauważyłem, że pomiędzy zakończeniem rozładowania a rozpoczęciem ładowania oraz po zakończeniu ładowania napięcie akumulatora nadal się zmienia.
Wcześniej tych zmian nie rejestrowałem w pełnym zakresie.
Dlatego w V1.0 rozszerzyłem logowanie również na okresy PAUSE. Teraz mogę obserwować nie tylko sam przebieg ładowania i rozładowania, ale również zachowanie akumulatora po odłączeniu obciążenia i źródła ładowania.
To pozornie niewielka zmiana, ale z punktu widzenia późniejszej analizy może dostarczyć naprawdę interesujących informacji.
Na tym etapie uznałem, że warto zatrzymać się na chwilę i dokładniej opisać, jak działa całe urządzenie.
Jak działa AKU-CYKLER V1.0?
1. Uruchomienie systemu
Po włączeniu zasilania Arduino Mega rozpoczyna procedurę inicjalizacji wszystkich podzespołów.
Na samym początku konfigurowane są wyjścia sterujące przekaźnikami. Oba przekaźniki zostają wyłączone, dzięki czemu uruchomienie sterownika nie powoduje przypadkowego załączenia ładowarki lub obciążenia.
Następnie inicjalizuję czujnik temperatury DS18B20. Program rozpoczyna konwersję, odczekuje wymagany czas i pobiera pierwszy pomiar. Jeżeli odczyt jest nieprawidłowy, przyjmowana jest wartość domyślna 23°C.
Kolejnym krokiem jest uruchomienie komunikacji szeregowej oraz odczyt ustawień dwóch przełączników konfiguracyjnych.
Pierwszy przełącznik odpowiada za wybór rodzaju testu:
- LOW – CYCLIC,
- HIGH – ACCEPTANCE.
Drugi określa zastosowany bocznik pomiarowy:
- LOW – 50 A,
- HIGH – 100 A.
W zależności od ustawienia bocznika program dobiera odpowiedni współczynnik korekcji pomiaru prądu.
Po odczytaniu konfiguracji uruchamiany jest wyświetlacz LCD 20×4. Na ekranie powitalnym prezentowana jest wersja programu, wybrany rodzaj testu oraz zakres pomiarowy.
2. Inicjalizacja karty SD i układu pomiarowego
Po przygotowaniu podstawowych podzespołów przechodzę do inicjalizacji karty pamięci SD.
To bardzo istotny element całego urządzenia, ponieważ zależy mi na zachowaniu pełnej dokumentacji każdego przeprowadzonego testu.
Program sprawdza, czy karta jest dostępna i czy można zainicjalizować komunikację. Następnie sprawdzany jest plik SUMMARY.CSV. Jeżeli jeszcze nie istnieje, zostaje utworzony wraz z nagłówkiem kolumn.
Kolejnym krokiem jest uruchomienie komunikacji z miernikiem PZEM-017. Wykorzystuję do tego interfejs RS485 z konwerterem MAX485 oraz protokół Modbus RTU.
Po skonfigurowaniu portu szeregowego i kierunku transmisji Arduino może rozpocząć odczytywanie parametrów elektrycznych badanego akumulatora.
3. Odtworzenie historii i przygotowanie nowego cyklu
Jedną z funkcji, na której szczególnie mi zależało, jest możliwość zachowania ciągłości numeracji cykli po ponownym uruchomieniu urządzenia.
Nie chciałem, aby po każdym wyłączeniu zasilania tester zaczynał numerację od początku.
Dlatego podczas uruchamiania program przegląda zawartość karty SD i wyszukuje istniejące pliki CYKL_XXX.CSV.
Na podstawie najwyższego odnalezionego numeru ustala numer kolejnego cyklu. Jeżeli karta nie zawiera jeszcze żadnych plików, rozpoczyna numerację od 1.
Następnie odczytywany jest plik SUMMARY.CSV, z którego pobierana jest historia minimalnych napięć Umin. W pamięci Arduino przechowuję maksymalnie osiem ostatnich wyników, które później mogę wyświetlić na ekranie HISTORY.
Po przygotowaniu historii zerowane są liczniki nowego cyklu, między innymi Ah+, Ah−, Wh+, Wh− oraz wartości związane z pomiarem prądów i czasem poszczególnych faz.
Tworzony jest również nowy plik CSV, np. CYKL_001.CSV, do którego trafiają szczegółowe pomiary.
Dzięki temu każdy cykl posiada własny plik z danymi, a dodatkowo wszystkie najważniejsze wyniki gromadzone są w jednym pliku zbiorczym SUMMARY.CSV.
4. Rozpoczęcie rozładowania – DISCHARGE
Po zakończeniu inicjalizacji urządzenie rozpoczyna właściwy test od fazy rozładowania.
Sterownik najpierw wyłącza oba przekaźniki, odczekuje 200 ms, a następnie załącza przekaźnik odpowiedzialny za rozładowanie akumulatora.
Takie rozwiązanie pozwala uniknąć jednoczesnego załączenia ładowarki i obciążenia.
Od tej chwili Arduino cyklicznie odpytuje miernik PZEM-017 i pobiera aktualne wartości napięcia oraz prądu.
Odczytany prąd jest odpowiednio korygowany w zależności od zastosowanego bocznika.
Obliczanie pojemności i energii
Nie ograniczam się jedynie do rejestrowania napięcia i prądu. Na podstawie rzeczywistych pomiarów oraz czasu pomiędzy kolejnymi odczytami obliczana jest również ilość pobranego ładunku i energii.
Pojemność rozładowania jest wyznaczana według zależności:
Ah− = Ah− + (I × dt) / 3600
Analogicznie obliczana jest energia:
Wh− = Wh− + (U × I × dt) / 3600
Dzięki temu uzyskuję rzeczywiste wartości wynikające z przebiegu rozładowania, a nie tylko z założonego prądu obciążenia.
Kontrola minimalnego napięcia Umin
Podczas każdego prawidłowego pomiaru napięcia program sprawdza, czy aktualna wartość jest niższa od dotychczasowego minimum.
Jeżeli tak, aktualizowana jest zmienna Umin.
Ta wartość jest dla mnie szczególnie istotna, ponieważ pozwala obserwować, jak zmienia się napięcie akumulatora w kolejnych cyklach testu.
Wyznaczanie pojemności odniesienia w teście ACCEPTANCE
W trybie ACCEPTANCE program dodatkowo wyznacza rzeczywistą pojemność odniesienia na podstawie prądu rozładowania.
Po upływie trzech sekund od rozpoczęcia rozładowania pobierana jest wartość prądu, a następnie wyznaczana pojemność:
Capacity = I / 0,10
Uzyskana wartość jest później wykorzystywana do określenia granicznego prądu kończącego ładowanie.
W trybie CYCLIC przyjmowana jest pojemność odniesienia 75 Ah.
Warunki zakończenia rozładowania
Program kontroluje dwa podstawowe warunki.
Pierwszym jest napięcie graniczne Ustop wynoszące 10,50 V.
Jeżeli napięcie akumulatora spadnie poniżej tej wartości, test zostaje zakończony. Sterownik zapamiętuje czas rozładowania, wykonuje końcowy zapis pomiaru, aktualizuje historię Umin i zapisuje podsumowanie cyklu.
Następnie oba przekaźniki zostają wyłączone i urządzenie przechodzi do stanu STOP.
Drugim warunkiem jest maksymalny czas rozładowania wynoszący dwie godziny.
Jeżeli w tym czasie napięcie nie osiągnie progu 10,50 V, rozładowanie również zostaje zakończone, ale test jest kontynuowany.
W takim przypadku urządzenie przechodzi do pierwszej pauzy, po której rozpocznie się ładowanie.
5. Pierwsza pauza – przygotowanie do ładowania
Po zakończeniu rozładowania nie rozpoczynam od razu ładowania akumulatora.
Wprowadziłem pięciominutową przerwę, podczas której oba przekaźniki pozostają wyłączone.
W tym czasie sterownik nadal pracuje i wykonuje pomiary. Odczytuje napięcie oraz prąd, aktualizuje temperaturę, odświeża wyświetlacz i zapisuje dane na karcie SD.
To właśnie w tej fazie mogę obserwować zjawisko odbudowy napięcia po zakończonym rozładowaniu.
Wprowadzenie logowania podczas pauz było jedną z ważniejszych zmian wprowadzonych w wersji V1.0.
Wcześniej rejestrowałem przede wszystkim przebieg ładowania i rozładowania. Teraz mogę również przeanalizować zachowanie akumulatora po odłączeniu obciążenia.
Po upływie pięciu minut sterownik automatycznie przechodzi do kolejnej fazy.
6. Ładowanie akumulatora – CHARGE
Rozpoczęcie ładowania odbywa się podobnie jak w przypadku rozładowania.
Najpierw wyłączane są oba przekaźniki, następnie po krótkiej przerwie załączany jest przekaźnik ładowania.
Zerowane są odpowiednie znaczniki pomiarowe i rozpoczyna się pomiar czasu ładowania.
Podczas tej fazy Arduino ponownie odczytuje napięcie i prąd z PZEM-017.
Na ich podstawie obliczane są:
- dostarczony ładunek Ah+;
- dostarczona energia Wh+;
- początkowy prąd ładowania;
- końcowy prąd ładowania;
- czas trwania ładowania.
Najważniejsza różnica pomiędzy obydwoma rodzajami testu dotyczy warunku zakończenia ładowania.
Test CYCLIC
W trybie cyklicznym ładowanie trwa do momentu, w którym ilość dostarczonego ładunku przekroczy ilość pobraną podczas rozładowania o 8%.
Warunek wygląda następująco:
Ah+ > Ah− × 1,08
Oznacza to, że akumulator musi otrzymać co najmniej 108% ładunku pobranego podczas rozładowania.
Po spełnieniu tego warunku zapamiętywany jest końcowy prąd ładowania oraz czas trwania fazy.
Wykonywany jest końcowy zapis pomiarów, a wyniki trafiają do pliku SUMMARY.CSV.
Następnie przekaźniki zostają wyłączone i rozpoczyna się kolejna pauza.
Test ACCEPTANCE
W trybie akceptacji zastosowałem inne kryterium zakończenia ładowania.
W tym przypadku nie wykorzystuję współczynnika 1,08.
Program wyznacza prąd graniczny odpowiadający 2% pojemności odniesienia:
Istop = Capacity × 0,02
Ładowanie zostaje zakończone, gdy rzeczywisty prąd spadnie poniżej tej wartości.
Po spełnieniu warunku zapamiętywane są parametry końcowe, wykonywany jest zapis wyników i urządzenie przechodzi do stanu STOP.
W ten sposób mogę wykorzystywać ten sam sterownik do dwóch różnych procedur testowych.
7. Druga pauza – przygotowanie kolejnego cyklu
W przypadku testu CYCLIC zakończenie ładowania nie oznacza jeszcze końca pracy urządzenia.
Po wyłączeniu przekaźników rozpoczyna się kolejna pauza, tym razem trwająca 30 minut.
Podobnie jak podczas pierwszej przerwy sterownik nadal odczytuje parametry elektryczne, kontroluje temperaturę, aktualizuje LCD i rejestruje dane na karcie SD.
Chciałem w ten sposób uzyskać możliwość obserwowania zmian napięcia po zakończeniu ładowania, kiedy akumulator pozostaje odłączony od źródła zasilania.
Po upływie 30 minut program przygotowuje kolejny cykl.
Zwiększany jest licznik cykli, zerowane są liczniki pomiarowe poprzedniego cyklu, tworzony jest nowy plik CSV i rozpoczyna się kolejne rozładowanie.
Cała procedura powtarza się automatycznie.
Cykl kończy się dopiero wtedy, gdy podczas rozładowania napięcie akumulatora spadnie poniżej 10,50 V.
8. Rejestrowanie danych na karcie SD
Logowanie danych jest realizowane równolegle z całym procesem testowania.
Nie chciałem zapisywać każdego pojedynczego pomiaru, ponieważ przy wielogodzinnych i wielodniowych testach prowadziłoby to do niepotrzebnego zwiększania ilości danych.
Dlatego zastosowałem filtr, który analizuje różnice pomiędzy aktualnym pomiarem a ostatnio zapisanym.
Zapis następuje, gdy:
- napięcie zmieni się o co najmniej 0,02 V;
- prąd zmieni się o co najmniej 1%;
- albo zmiana prądu wyniesie co najmniej 0,05 A.
Dodatkowo pierwszy i końcowy pomiar fazy są zapisywane niezależnie od działania filtra.
Każdy rekord zawiera następujące informacje:
| Pole | Opis |
|---|---|
| TIME | Czas od uruchomienia |
| MODE | Aktualny tryb pracy |
| CYKL | Numer cyklu |
| U | Napięcie |
| I | Prąd |
| Ah+ | Ładunek dostarczony |
| Ah− | Ładunek pobrany |
| Wh+ | Energia dostarczona |
| Wh− | Energia pobrana |
| Temp | Temperatura |
Dane zapisywane są w plikach CYKL_XXX.CSV.
Dodatkowo po zakończeniu cyklu tworzony jest wpis zbiorczy w SUMMARY.CSV, zawierający najważniejsze parametry przeprowadzonego testu.
Dzięki temu mogę później analizować zarówno szczegółowy przebieg zmian napięcia i prądu, jak i porównywać wyniki poszczególnych cykli.
9. Pomiar temperatury
Temperatura jest mierzona za pomocą czujnika DS18B20.
Nie chciałem, aby odczyt temperatury blokował pozostałe procesy sterownika, dlatego zastosowałem obsługę nieblokującą.
Co 60 sekund rozpoczynana jest konwersja, a po wymaganym czasie pobierany jest wynik pomiaru.
Jeżeli odczyt jest prawidłowy, aktualizowana jest zmienna temperatury. W przypadku błędu program zachowuje ostatnią poprawną wartość.
Temperatura jest prezentowana na wyświetlaczu i zapisywana razem z pozostałymi danymi pomiarowymi.
10. Historia minimalnego napięcia Umin
Jedną z funkcji, którą uważam za szczególnie przydatną podczas długotrwałych testów, jest historia minimalnego napięcia.
Po zakończeniu rozładowania zapamiętywana jest wartość Umin danego cyklu.
Wynik trafia do historii przechowywanej w pamięci Arduino, a następnie zostaje zapisany w SUMMARY.CSV.
Po ponownym uruchomieniu urządzenia historia jest odtwarzana z karty SD.
Przechowuję osiem ostatnich wyników, dzięki czemu mogę obserwować, jak zmienia się minimalne napięcie akumulatora podczas kolejnych cykli.
Dodatkowo przygotowałem osobny ekran HISTORY na wyświetlaczu LCD 20×4. Przełączanie pomiędzy ekranem głównym a historią odbywa się za pomocą przycisku podłączonego do pinu 42.
Całość działa bez zatrzymywania głównej pętli programu.
11. Zakończenie testu – STOP
W zależności od wybranego rodzaju testu urządzenie kończy pracę w innym momencie.
W trybie ACCEPTANCE następuje to po zakończeniu pojedynczego rozładowania i ładowania, gdy prąd ładowania spadnie poniżej ustalonego progu.
W trybie CYCLIC test trwa znacznie dłużej. Kolejne cykle są powtarzane aż do momentu, w którym podczas rozładowania napięcie akumulatora spadnie poniżej 10,50 V.
Po zakończeniu testu oba przekaźniki pozostają wyłączone, a sterownik przechodzi do stanu STOP.
Na wyświetlaczu pojawia się komunikat TEST COMPLETED.
W tym momencie nie są już wykonywane kolejne fazy ładowania i rozładowania ani dopisywane nowe pomiary do pliku cyklu.
Podsumowanie
Jak widać, AKU-CYKLER to znacznie więcej niż układ automatycznie przełączający ładowarkę i obciążenie.
W trakcie pracy sterownik:
- kontroluje kolejność wszystkich faz testu;
- zabezpiecza układ przed jednoczesnym załączeniem ładowania i rozładowania;
- odczytuje napięcie i prąd;
- oblicza pojemność oraz energię;
- kontroluje czas rozładowania i napięcie graniczne;
- stosuje różne kryteria zakończenia ładowania;
- monitoruje temperaturę;
- zapamiętuje minimalne napięcie każdego cyklu;
- prowadzi historię wyników;
- zapisuje szczegółowe pomiary i podsumowania na karcie SD;
- rejestruje również zachowanie akumulatora podczas przerw pomiędzy poszczególnymi fazami.
Całość została zaprojektowana z myślą o długotrwałych, wielodniowych testach akumulatorów, podczas których najważniejsza jest nie tylko automatyzacja pracy, ale przede wszystkim możliwość późniejszej analizy uzyskanych wyników.
AKU-CYKLER rozwijam stopniowo, dodając kolejne funkcje i poprawiając istniejące rozwiązania. Każda kolejna wersja jest efektem wcześniejszych doświadczeń i obserwacji z przeprowadzanych testów.
Wersja V1.0 jest kolejnym etapem tego projektu, a jednym z jej ważniejszych elementów jest rozszerzenie rejestrowania danych o pomiary wykonywane podczas pauz.
To właśnie takie szczegóły pozwalają mi wyciągać z testów znacznie więcej informacji niż tylko odpowiedź na pytanie, ile cykli wytrzymał badany akumulator.

